Những ngày gần đây, mạng xã hội lan truyền nhiều đoạn clip và hình ảnh được cho là ghi lại cảnh thân mật giữa một người đàn ông – được xác định là lãnh đạo một trường THPT tại tỉnh Ninh Bình và một số phụ nữ tại phòng làm việc. Ngay sau khi sự việc xuất hiện, Sở Giáo dục và Đào tạo Ninh Bình đã xác nhận đang tiến hành xác minh, rà soát thông tin. Dưới góc nhìn pháp lý, đây không chỉ là câu chuyện về đạo đức mà còn đặt ra hàng loạt vấn đề pháp lý liên quan đến hành vi xâm phạm quyền nhân thân, cụ thể là quyền về đời sống riêng tư và hành vi phát tán thông tin trái phép trên không gian mạng.
1. Vấn đề pháp lý
Vụ việc lan truyền clip, hình ảnh riêng tư trên mạng xã hội đặt ra vấn đề về xâm phạm đời sống riêng tư, bí mật cá nhân và quyền hình ảnh – những quyền nhân thân đã được hiến định và được pháp luật bảo vệ. Các hành vi ghi hình, sử dụng hoặc công khai, phát tán thông tin cá nhân mà không có sự đồng ý đều bị coi là vi phạm pháp luật.
Các chủ thể có thể bị xử lý gồm:
(i) Người ghi hình hoặc thu thập thông tin khi không được phép của cá nhân liên quan.
(ii) Người đăng tải, chia sẻ, lan truyền nội dung sai sự thật trên mạng xã hội.
(iii) Người có hành vi ép buộc, tống tiền hoặc bôi nhọ danh dự thông qua việc phát tán hình ảnh – có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Tùy mức độ, người thực hiện hành vi vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự.
2. Cơ sở pháp lý và hành vi vi phạm
Theo Điều 21 Hiến pháp 2013 và Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015, đời sống riêng tư, bí mật cá nhân của công dân là bất khả xâm phạm và được pháp luật bảo vệ tuyệt đối. Việc ghi hình, lưu giữ hay công khai thông tin, hình ảnh cá nhân chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của người liên quan, trừ trường hợp pháp luật cho phép. Bên cạnh đó, Điều 32 Bộ luật Dân sự quy định rõ: việc sử dụng hình ảnh của cá nhân mà gây ảnh hưởng đến danh dự, nhân phẩm hoặc uy tín của họ là hành vi vi phạm, và người bị xâm phạm có quyền yêu cầu bồi thường, xin lỗi công khai và gỡ bỏ nội dung vi phạm.
Trong môi trường mạng, Luật An ninh mạng 2018 và Nghị định 15/2020/NĐ-CP nghiêm cấm hành vi đăng tải, phát tán thông tin đời tư của người khác. Cụ thể, người công khai hoặc chia sẻ hình ảnh, video nhạy cảm khi chưa được sự đồng ý của chủ thể có thể bị phạt tiền từ 10–20 triệu đồng và buộc gỡ bỏ, cải chính, xin lỗi công khai.
Trường hợp hành vi được thực hiện cố ý hoặc gây hậu quả nghiêm trọng cho danh dự, nhân phẩm của người bị hại, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về các tội danh sau:
+ Về tội làm nhục người khác theo Điều 155 Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), với khung hình phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 5 năm;
+ Về tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông theo Điều 288 Bộ luật Hình sự, với mức phạt tiền hoặc phạt tù đến 7 năm, tùy theo tính chất, mức độ và hậu quả của hành vi.
Như vậy, có thể xác định:
(i) Nếu việc ghi hình diễn ra mà không có sự đồng ý của các bên trong clip, hành vi này đã xâm phạm quyền về đời sống riêng tư, có thể bị xử phạt hành chính và bồi thường dân sự. Trường hợp người ghi hình dùng clip để đe dọa, tống tiền, ép buộc hoặc công bố nhằm hạ thấp uy tín, hành vi đó có thể cấu thành tội phạm hình sự như cưỡng đoạt tài sản, làm nhục người khác hoặc đưa thông tin trái phép lên mạng.
(ii) Đối với những cá nhân có hành vi phát tán, đăng tải hoặc chia sẻ lại clip trên mạng xã hội có thể phải chịu trách nhiệm dân sự như: bồi thường thiệt hại, xin lỗi, cải chính, gỡ bỏ thông tin; chịu xử phạt hành chính nếu chưa đến mức truy cứu hình sự; và chịu trách nhiệm hình sự nếu hành vi mang tính xúc phạm nghiêm trọng, gây hậu quả lớn về danh dự, uy tín hoặc tổn hại tinh thần.
(iii) Bên cạnh đó hành vi nhấn like, chia sẻ, bình luận và phát tán thông tin khi chưa kiểm chứng có thể bị coi là hành vi lan truyền thông tin sai sự thật, ảnh hưởng đến trật tự công cộng và uy tín cá nhân. Hành vi này bị nghiêm cấm theo Luật An ninh mạng 2018, và có thể phát sinh trách nhiệm pháp lý tương ứng nếu gây hậu quả nghiêm trọng.
3. Một số khuyến nghị
Đối với cá nhân bị phát tán thông tin có thể thực hiện 1 số biện pháp để bảo vệ quyền cá nhân đối với hình ảnh như sau:
– Thứ nhất, trên phương diện dân sự: Căn cứ theo Điều 11 Bộ luật Dân sự năm 2015, có 2 nhóm biện pháp mà nạn nhân có thể áp dụng gồm: nhóm phương pháp tự bảo vệ (tự mình cải chính; yêu cầu người có hành vi xâm phạm chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai; yêu cầu người có hành vi xâm phạm bồi thường thiệt hại) và khởi kiện dân sự tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền yêu cầu chấm dứt hành vi vi phạm, xin lỗi, cải chính và yêu cầu bồi thường thiệt hại.
– Thứ hai, cá nhân có thể đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý hành vi vi phạm pháp luật hành chính hoặc có đơn tố giác tội phạm đề nghị điều tra, xử lý nếu có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự.
Đối với các cá nhân, tổ chức có liên quan cần nhận thức rằng:
– Việc phát tán clip, hình ảnh riêng tư không được đồng ý là vi phạm pháp luật nghiêm trọng, có thể phải chịu trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự.
– Cần ngừng ngay hành vi phát tán, phối hợp gỡ bỏ nội dung, cải chính thông tin và xin lỗi công khai nếu đã gây tổn hại.
– Cần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trên không gian mạng, đặc biệt khi thông tin lan truyền trên mạng xã hội có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến danh dự và uy tín của cá nhân.
Thông tin liên hệ:
Hotline: 0965.492.82
Email: luatngoclinh@gmail.com
Website: luatngoclinh.vn
Địa chỉ liên hệ: P1002, Tòa nhà K6, KĐT Việt Hưng, phường Việt Hưng, thành phố Hà Nội.
Để giải quyết nhanh nhất vấn đề của bạn, hãy liên hệ