Phân tích Án lệ số 82/2025/AL về xác định tài sản chung của vợ chồng trước khi đăng ký kết hôn

1. Khái quát về án lệ

Án lệ số 82/2025/AL về xác định tài sản chung của vợ chồng trước khi đăng ký kết hôn được Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao thông qua ngày 24/12/2025 và công bố theo Quyết định số 339a/QĐ-CA ngày 25/12/2025.

Án lệ được phát triển từ Quyết định giám đốc thẩm số 02/2022/HNGĐ-GĐT ngày 13/01/2022, liên quan đến tranh chấp ly hôn và chia tài sản của vợ chồng, trong đó có một bên là người nước ngoài.

Tình huống pháp lý đặt ra là: Vợ chồng có một bên là người nước ngoài, hai bên đã có tờ khai đăng ký kết hôn và tổ chức lễ cưới. Sau đó, một bên vợ/chồng là người Việt Nam đứng tên giao kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất trước khi vợ chồng đăng ký kết hôn. Bên chuyển nhượng xác nhận đã chuyển nhượng quyền sử dụng đất cho vợ chồng.

Giải pháp pháp lý: Trường hợp này, Tòa án phải xác định quyền sử dụng đất do một bên nhận chuyển nhượng là tài sản chung của vợ chồng.

2. Nội dung án lệ và nhận định của Tòa án

Nội dung cốt lõi của án lệ tập trung tại các đoạn [7] đến [11] trong phần nhận định của Tòa án, thể hiện cách tiếp cận của Tòa khi xác định tài sản chung của vợ chồng.

Tòa án xác định hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất được ký ngày 09/7/2013 và giấy chứng nhận được cấp ngày 22/7/2013, tức là trước thời điểm đăng ký kết hôn chính thức (06/8/2013). Đồng thời, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất chỉ đứng tên bà C.

Lời khai của bên chuyển nhượng xác nhận rằng việc chuyển nhượng đất là cho “vợ chồng ông E và bà C”, không phải cho riêng bà C. Điều này cho thấy ý chí của các bên tại thời điểm giao dịch là hướng tới việc tạo lập tài sản chung.

Đồng thời, việc chỉ để bà C đứng tên không xuất phát từ ý chí xác lập tài sản riêng mà là do hạn chế về mặt pháp lý: tại thời điểm đó, pháp luật đất đai không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Vì vậy, việc một mình bà C đứng tên chỉ mang tính chất hình thức, không phản ánh bản chất sở hữu thực tế.

Đồng thời, tại thời điểm chuyển nhượng, mặc dù ông E, bà C chưa đăng ký kết hôn nhưng hai bên đã làm tờ khai đăng ký kết hôn từ tháng 4/2013, tổ chức lễ cưới vào tháng 7/2013 và cùng nhau tham gia giao dịch nhằm tạo lập tài sản.

Những yếu tố này cho thấy quan hệ hôn nhân trên thực tế đã được xác lập trước thời điểm đăng ký chính thức và việc tạo lập tài sản diễn ra trong quá trình chuẩn bị và thực hiện cuộc sống chung.

Từ các căn cứ nêu trên, Tòa án khẳng định có đủ cơ sở để xác định quyền sử dụng đất là tài sản chung của vợ chồng.

Tòa án đồng thời cho rằng việc Tòa án cấp phúc thẩm xác định đây là tài sản riêng là không phù hợp với bản chất của giao dịch và các chứng cứ trong hồ sơ vụ án.

3. Ý nghĩa pháp lý 

Án lệ số 82/2025/AL đưa ra một định hướng quan trọng trong việc xác định tài sản chung của vợ chồng, đặc biệt trong các trường hợp tài sản được tạo lập trước thời điểm các bên đăng ký kết hôn.

Điểm cốt lõi của án lệ là việc chuyển từ cách tiếp cận hình thức sang cách tiếp cận thực chất, trong đó Tòa án phải xem xét toàn diện ý chí, mục đích và hoàn cảnh của giao dịch.

Cách tiếp cận này không chỉ bảo đảm công bằng cho các bên trong quan hệ hôn nhân mà còn góp phần hoàn thiện thực tiễn xét xử đối với các tranh chấp tài sản ngày càng đa dạng và phức tạp hiện nay.

———————————

CÔNG TY LUẬT TNHH NGỌC LINH & CỘNG SỰ – NỖ LỰC VÌ QUYỀN LỢI THÂN CHỦ

Thông tin liên hệ:

Hotline: 0965.492.822 – 0943.603.126

Email: luatngoclinh@gmail.com

Website: luatngoclinh.vn

Địa chỉ liên hệ:

– Hà Nội: P1002, Tòa nhà K6, KĐT Việt Hưng, phường Việt Hưng, thành phố Hà Nội.

– Nghệ An: Tòa nhà An Phát, đường 72M, phường Vinh Phú, tỉnh Nghệ An.